РЕФОРМАЛАРДЫҢ МӘНІ: ЫҚПАЛДЫ ПАРЛАМЕНТ
Қазақстанда жүргізіліп жатқан саяси реформалардың түпкі мәні – мемлекеттік басқару жүйесін барынша теңгерімді, ашық және қоғам пікірімен санасатын деңгейге жеткізу. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бастамашылық еткен жаңғырулар шамадан тыс орталықтандырылған басқару үлгісінен біртіндеп бас тартып, өкілді институттардың рөлін күшейтуге бағытталған. Мақала ҚР Парламенті Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаевтың Turkystan газетінде жарияланған материалын негізге ала отырып дайындалды, деп хабарлайды «Taraz24news.kz» ақпараттық агентігі
Бұл реформалардың өзегінде билік тармақтары арасындағы жауапкершілік пен тепе-теңдікті қайта қарау мәселесі тұр. Президент ұсынған бір палаталы Парламент құру бастамасы – осы саяси трансформацияның қисынды жалғасы. Бұл ұсыныс өкілді билікті күшейтуге, саяси бәсекелестікті кеңейтуге және шешім қабылдау процесіне қоғамның ықпалын арттыруға бағытталған.
Биыл Қазақстан Парламентіне 30 жыл толып отыр. Осы уақыт ішінде Парламент елдің құқықтық негізін қалыптастыруда, саяси тұрақтылықты сақтауда маңызды рөл атқарды. Мыңдаған заң қабылданып, халықаралық келісімдер ратификацияланды. Дегенмен қоғам өзгерді, саяси мәдениет өсті, азаматтардың билікке қоятын талабы күшейді. Қазіргі кезеңде халық формалды өкілдікпен шектелмей, нақты ықпал ете алатын Парламентті қажет етеді.
Осы тұрғыдан алғанда, бір палаталы Парламентке көшу – өткенге оралу емес, жаңа саяси сапаға өту. Бұл бастама Сенат пен Мәжілісті механикалық түрде біріктіруді емес, өкілді биліктің мүлде жаңа моделін қалыптастыруды көздейді. Мұндай Парламент партиялық бәсекеге негізделіп, атқарушы билікке ықпалды әрі жүйелі бақылау орната алады.
Пропорционалды сайлау жүйесіне сүйенген бір палаталы Парламент көппартиялылықтың дамуына серпін береді. Әртүрлі әлеуметтік топтардың мүддесін білдіретін саяси күштер заң шығару процесіне нақты қатысу мүмкіндігіне ие болады. Бұл өз кезегінде электорат пен билік арасындағы сенімді арттырып, саяси жауапкершілікті күшейтеді.
Парламенттік реформаның маңызды қыры – цифрлық трансформация. Электронды Парламент тұжырымдамасы заң шығару процесін ашық әрі тиімді етуге бағытталған. Цифрлық құралдар депутаттар мен қоғам арасындағы байланысты жеделдетіп, қоғамдық пікірді нақты уақыт режимінде ескеруге мүмкіндік береді. Жасанды интеллект пен деректерді талдау технологиялары заңдардың орындалуын бақылауды күшейтіп, реттеу салдарын алдын ала бағалауға жағдай жасайды.
Бүгінде әлемдегі көптеген парламенттік жүйелер технологиялық өзгерістер кезеңін бастан өткеріп жатыр. Қазақстан да бұл үдерістен шет қалмауы тиіс. Қазіргі саяси шынайылықта Парламент тек заң қабылдайтын орган ғана емес, қоғаммен тұрақты диалог жүргізетін, қоғамдық сұранысты сезіне алатын орталыққа айналуы қажет.
Парламенттік реформа – тек институционалдық құрылымды өзгерту емес. Бұл – биліктің философиясын жаңарту. Ықпалды Парламент атқарушы билікті тежей отырып, тұрақтылықты сақтайды, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетеді және адам құқықтарының қорғалуына кепілдік береді. Көп партиялы жүйе саяси бәсекелестікті күшейтіп, әділетті шешімдер қабылдауға жол ашады.
Түптеп келгенде, ықпалды Парламент – Тәуелсіздік пен егемендіктің берік тірегі. Бұл реформа Қазақстанның демократиялық дамуына, азаматтардың өмір сапасын арттыруға және әділетті қоғам құруға бағытталған маңызды қадам. Жаңарған Парламент – елдің болашағына бастайтын нық жол.
Дереккөз: turkystan.kz
